AI-schaamte

Stel…
Je moet een projectplan schrijven.
Je opent Claude of ChatGPT.
Je voert wat aantekeningen in.
Twintig minuten later ligt er een eerste versie.
Niet perfect.
Maar wel goed genoeg om verder mee te werken.
De volgende dag bespreek je het plan met collega’s.
Vertel je dan hoe dat document tot stand is gekomen?
Of zeg je gewoon:

"Ik heb alvast een eerste opzet gemaakt."

Veel mensen kiezen voor het laatste.
Niet omdat ze iets verkeerd hebben gedaan.
Maar omdat het gebruik van AI nog steeds een beetje ongemakkelijk voelt.
Een vreemd soort geheim

Dat ongemak zie je op meer plekken.
Een subsidieaanvraag die ineens sneller af is.
Een verslag dat opvallend goed gestructureerd blijkt.
Een communicatieplan dat in één middag op papier staat.
Een presentatie die gisteren nog niet bestond.
Niemand liegt erover.
Maar veel mensen vertellen ook niet het hele verhaal.
AI is aanwezig.
Alleen niet altijd zichtbaar.
Alsof je het moet verantwoorden

Dat is opmerkelijk.
Niemand voelt de behoefte om uit te leggen dat een spreadsheet in Excel is gemaakt.
Niemand meldt dat Google heeft geholpen bij het zoeken naar informatie.
Niemand schrijft onder een rapport dat de spellingscontrole actief was.
Bij AI werkt dat anders.
Veel mensen voelen de behoefte om hun gebruik te nuanceren.

"Ik gebruik het alleen voor een eerste opzet."
"Ik laat het nooit zelf schrijven."
"Ik controleer alles nog hoor."

Alsof er eerst een verdediging nodig is voordat het gesprek kan beginnen.
Het echte probleem

Op zichzelf is dat niet zo interessant.
Mensen wennen wel vaker aan nieuwe technologie.
Interessanter is wat er daarna gebeurt.
Zodra mensen hun gereedschap gaan verbergen, ontstaat er een blinde vlek.
Collega’s weten niet meer hoe anderen werken.
Teams zien niet welke aanpak succesvol is.
Organisaties krijgen steeds minder zicht op hoe kenniswerk daadwerkelijk wordt uitgevoerd.
Terwijl juist daar de grootste veranderingen plaatsvinden.
Het verkeerde gesprek

Misschien verklaart dat waarom zoveel gesprekken over AI vastlopen.
We praten over regels.
Over richtlijnen.
Over risico’s.
Over beleid.
Maar veel minder over de vraag hoe het werk zelf verandert.
Terwijl dat misschien wel de belangrijkste ontwikkeling is.
Niet het bestaan van AI.
Maar het feit dat mensen er inmiddels mee werken alsof het een normaal hulpmiddel is.
Wat als bijna iedereen het al gebruikt?

Veel organisaties behandelen AI nog als een innovatie die ingevoerd moet worden.
Maar wat als die fase al achter ons ligt?
Wat als medewerkers allang experimenteren?
Wat als de nieuwe werkelijkheid al bestaat?
En wat als we die werkelijkheid simpelweg nog niet onder ogen willen zien?
Een simpele test

Probeer tijdens je volgende overleg eens één vraag te stellen.
Wie heeft deze week AI gebruikt voor zijn werk?
En kijk dan niet alleen naar de handen die omhoog gaan.
Kijk vooral naar de mensen die eerst even om zich heen kijken.
Daar begint dit verhaal.