Iedereen loopt al, behalve het bestuur

In onze AI-expeditie doen we een eenvoudige oefening.
Geen theorie. Geen discussie. Alleen beweging.

Bij elke vraag zet je één stap naar voren bij ‘ja’.
En één stap naar achteren bij ‘nee’.

Wie heeft deze week generatieve AI gebruikt voor zijn werk?
Bijna iedereen stapt naar voren.
Behalve de directeur en het management.

Wie heeft daarbij interne organisatie-informatie ingevoerd?
Weer dezelfde beweging.

Wie heeft output van AI gebruikt in iets dat naar een klant, partner of subsidiënt is gegaan?
Nog steeds hetzelfde beeld.

Voorin: de praktijk.
Achterin: het bestuur.

Geen schaamte. Geen ongemak.
Alleen een glashelder beeld van hoe AI inmiddels door organisaties stroomt.

Voor medewerkers is AI al gewoon gereedschap.
Net zo vanzelfsprekend als e-mail, Excel of PowerPoint.

Voor bestuur en management is het vaak nog onderwerp van reflectie, beleid en afweging.
En precies daar ontstaat spanning.

Niet omdat iemand het fout doet.
Maar omdat de praktijk sneller beweegt dan de bestuurlijke werkelijkheid kan bijhouden.
AI is al onderdeel van de organisatie

In veel organisaties staat Microsoft Copilot standaard aan.
Gratis tools zijn met één klik bereikbaar.
Gebruik ontstaat vanzelf zonder expliciet besluit.

Zelfs waar ChatGPT formeel niet mag, gebeurt het toch.
Niet uit gemakzucht.
Maar omdat mensen alleen achter hun laptop zitten.
Met volle agenda’s.
Met werkdruk.
Met stress.

Onder druk daalt de risicoperceptie.
Het werk moet af.
De mail moet eruit.
Het voorstel moet klaar.
AI helpt. Dus mensen gebruiken het.

Dat is geen moreel probleem.
Dat is menselijke logica.
En dan komt de verantwoordelijkheid

De Europese AI Act legt verantwoordelijkheid niet bij medewerkers.
Niet bij IT.
Niet bij leveranciers.

Maar bij de organisatie — en dus bij bestuur en directie.

Zodra AI structureel onderdeel wordt van het werk, ontstaat bestuurlijk eigenaarschap.
Of je dat nu expliciet zo hebt besloten of niet.

AI mag bottom-up ontstaan.
Verantwoordelijkheid werkt altijd top-down.
Dit is geen pleidooi voor controle

Geen oproep tot verbieden.
Geen angstverhaal.
Geen pleidooi voor dichtregelen.

Wel een uitnodiging tot daadkrachtig bestuur.

Niet beginnen met beleid.
Niet met regels.
Niet met protocollen.

Maar met één simpele stap:
onderzoeken wat er al gebeurt.

Wie gebruikt AI?
Waarvoor?
Met welke tools?
En in welke werkprocessen?

Pas als je dat weet, kun je sturen.
Pas dan wordt eigenaarschap concreet.

Tot die tijd staat het bestuur letterlijk achter in de zaal.
En loopt de organisatie al vooruit.

Niet uit roekeloosheid.
Maar uit betrokkenheid.

De vraag is dus niet:
moeten we iets met AI?

De vraag is:
hoe nemen we verantwoordelijkheid voor wat er al gebeurt?
En nu?

Sta eens stil bij deze drie vragen:

Waar wordt AI in onze organisatie al gebruikt, zonder dat we het expliciet hebben afgesproken?
Wie voelt zich daar nu verantwoordelijk voor?
Wat zouden wij als bestuur eigenlijk moeten weten, vóór we beleid maken?

Bij Makumi begeleiden we bestuur en management bij het verkennen van precies deze vragen.
Niet met kant-en-klare antwoorden, maar met onderzoek, reflectie en ontwerp.

Omdat verantwoordelijkheid begint met begrijpen — niet met regels.